Tanım ve Kavramlar

Madencilik Tanımları
Tuvenan: Yer altı ve yer üstü ocaklarda hazırlık niteliğindeki kazılar dışında taş, toprak vb. ile karışık olarak elde edilen ve herhangi bir işlem uygulanmamış olan cevher.
Cevher: Doğrudan doğruya veya bazı işlemler sonucu zenginleştirilerek endüstride tüketim yeri bulunabilen ve ekonomik değeri olan bir veya birkaç mineralden oluşmuş kayaç.
Agrega: Çimentoyla harç yapmak için kullanılan kum, çakıl, mıcır, kırılmış taşlar, vb. maddelerden oluşan karışım.
Zenginleştirme: Tuvenan madenin (cevher, kömür, endüstriyel hammadde vb.) fizik ve fizikokimya prensiplerinden faydalanılarak, bileşimleri değişmeksizin pazarlanabilecek veya teknolojide kullanılabilecek bir ürün haline getirilmesi. Diğer bir ifade ile tuvenan maden; kırma, ayırma ve tasnif işlemlerine tabi tutulmak suretiyle; zengin ürün (konsantre), ara ürün (mikst) ve artık olarak ayrılır.
Yer altı madenciliği: Madenin yer altında kendine özgü yöntemlerle elde edilmesi. (Kapalı işletme)
Yer üstü madenciliği: Madenin yer altına girmeden kendine özgü yöntemlerle elde edilmesi. (Açık işletme)

Su İstatistikleri
İçme ve kullanma suyu: İnsanların günlük faaliyetlerinde içme, yıkanma, temizlik ve bu gibi ihtiyaçları için kullandıkları sudur.
Çekilen su: Yüzey ve yer altı su kaynaklarından kullanım amacıyla çekilen su miktarıdır.
Dağıtılan su: Belediye tarafından içme ve kullanma suyu şebekesi ile son kullanıcıya (mesken, resmi kurum, ticarethane vb.) ulaştırılan sudur. Ancak götürü usulünde su tahsilatı yapan ya da park, bahçe, din ve hayır kurumları gibi yerlere ücretsiz su dağıtan ve bu su miktarına ilişkin verileri beyan edemeyen belediyelerin dağıttıkları bu miktarlar toplam dağıtılan su miktarı içinde gösterilememektedir.
Su arıtma tesisi: Su içerisinde kirliliğe neden olan yabancı maddelerin, çeşitli yöntemlerle (fiziksel, kimyasal, konvansiyonel, gelişmiş) içme ve kullanma suyundan uzaklaştırıldığı birimlerdir.
Temin edilen su: İşyerlerinin nihai kullanımları için çektikleri suyun kaynaklarına göre miktarını belirtir.
Evsel su: İşletmelerde insanların günlük normal yaşam faaliyetlerindeki ihtiyaçları nedeni ile tüketilen su miktarıdır.
Tüketilen su: İşyerlerinin maddelerin işlenmesi ve üretilmesi sırasında kullandığı (proses suyu, kazan suyu, soğutma suyu) su ile çalışanlarının günlük yaşam faaliyetlerindeki ihtiyaçları nedeni ile tüketilen su miktarını kapsamaktadır.
Ocak içi su: Madencilik faaliyetleri sırasında ocak içinde biriken sudur. Yer altı madenciliğinde yer altı suyunun, yer üstü madenciliğinde ise yüzey ve yer altı sularının ocak içinde birikmesi ile oluşur ve pompa ile ocaktan uzaklaştırılması gerekir.
Su şebekesi: Su ihtiyaçlarının karşılanması amacı ile bir ana isale hattı üzerinden son kullanıcıya kadar ulaştırılan suyun dağıtıldığı sistemdir.

Atıksu İstatistikleri
Atıksu: Evsel, endüstriyel ve diğer faaliyetler sonucunda mevcut özellikleri kısmen veya tamamen değişmiş sudur.
Evsel atıksu: İnsanların günlük normal yaşam faaliyetlerindeki ihtiyaç ve kullanımları nedeniyle oluşan atıksulardır.
Endüstriyel atıksu: Endüstri kuruluşlarından kaynaklanan her türlü işlem ve yıkama artığı suları, proses suları, kazan ve soğutma sularıdır.
Deşarj edilen atıksu: Arıtılmış olsun olmasın, atıksuların doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama (nehir/dere, göl vb.) veya sistemli bir şekilde yeraltına boşaltılması işlemine denir.
Kanalizasyon şebekesi: Atıksuları toplamaya, uzaklaştırmaya ve arıtma tesislerine ya da deşarj edilen yere iletmeye yarayan birbirleriyle bağlantılı boru ya da kanallardan oluşan sistemdir.
Atıksu arıtımı: Atıksu içerisinde kirliliğe neden olan yabancı maddelerin değişik metotlarla (fiziksel, biyolojik, gelişmiş) atıksudan uzaklaştırma işlemidir.
Alıcı ortam: Atıksuların boşaltıldığı göl, akarsu, baraj, deniz ve benzeri alanlardır.
Atıksu arıtma tesisi: Atıksu içerisinde kirliliğe neden olan yabancı maddelerin çeşitli metotlarla (fiziksel, kimyasal, biyolojik, gelişmiş) atıksudan uzaklaştırıldığı birimlere denir.
Atık barajı: Cevher üretiminde; cevher ayrıştırıldıktan sonra atığın ve işlem suyunun depolandığı sızdırmazlığı sağlanan büyük havuz/barajlardır.

Atıksu Arıtma Tesisi Tipleri
Fiziksel arıtma: Atıksu içerisinde çözünmemiş halde bulunan kirleticilerin çöktürülerek ya da yüzdürülerek atıksudan ayrıldığı arıtma sistemidir. Izgaralar, elekler, kum tutucular, dengeleme, çökeltim ve flotasyon havuzları en yaygın fiziksel arıtma üniteleridir.
Kimyasal arıtma: Atıksuda çözünmüş halde bulunan ya da askıda bulunup kendiliğinden çökemeyen maddelerin çökelmesini sağlamak amacıyla koagülant, polielektrolit vb. kimyasal maddeler kullanılarak atıksudan ayrılmasıdır.
Biyolojik arıtma: Atıksuda çözünmüş halde bulunan ve fiziksel veya kimyasal yöntemlerle istenilen düzeyde giderilemeyen organik esaslı maddelerin mikroorganizmalar yardımıyla atıksudan uzaklaştırılması işlemidir. Damlatmalı filtre, aktif çamur, stabilizasyon havuzu (oksidasyon havuzu), başlıca biyolojik arıtım üniteleridir.
Gelişmiş arıtma: Fiziksel veya biyolojik arıtma yöntemleriyle yeterli düzeyde arıtılamayan ya da arıtımı mümkün olmayan kirletici maddelerin (azot, fosfor, ağır metaller, toksik organik maddeler vb.) giderilmesinde kullanılan arıtma işlemidir. Nitrifikasyon, denitrifikasyon, adsorpsiyon, iyon değiştirme vb. başlıca gelişmiş arıtma yöntemleridir.
Doğal arıtma sistemi: Yapay sulak alanlarda kirleticilerin çökeltilmesi ve bu ortamda yaşayabilen bitkilerle atıksuların arıtılması işlemidir.

Atık İstatistikleri
Atık: Üretim işlemleri, ürünlerin tüketilmesi ve diğer insan aktiviteleri sonucunda oluşan ve artık ihtiyaç duyulmayan ve uzaklaştırılmak istenen her türlü madde atık olarak tanımlanmaktadır.
Tehlikeli atık: Sanayiden ve diğer ekonomik faaliyetlerden kaynaklanan, insan ve çevre sağlığına zarar verecek (zehirleyici, yanıcı ve hastalık yapıcı) olan atıklara tehlikeli atık denir. (Örneğin; piller, boya, akü ve çeşitli kimyasallar, atık madeni yağlar vb.)
Şlam: Toz halindeki cevher veya kömürün su ile karışmış şekli, bulamaç, çamurdur.
Endüstriyel atık: Ürünlerin üretimi sonucunda oluşan, üretimde veya başka bir şekilde değerlendirilen, satılan veya nihai olarak bertaraf edilen atıklardır.
Geri kazanılan atık: Atığın bazı işlemlerden geçirilerek benzeri bir maddeye ya da yeni bir hammaddeye, ürüne ya da enerjiye dönüştürülmesidir. Örneğin, PET şişeden naylon iplik elde edilmesi, kağıdın tekrar kağıda dönüşümü, atıkların yakma tesislerinde yakıt olarak kullanılması ile enerji elde edilmesi, vb.
Yeniden kullanılan atık: Atığın herhangi bir işlemden geçmeden başka amaçla yeniden kullanılmasıdır. Örneğin; su şişesinin tekrar su şişesi olarak kullanılması vb.
Bertaraf edilen atık: Çöplüklere ya da başka bir ortama boşaltılan, düzenli depolanan, yakılan, gübre üretilen, vb. atık miktarıdır.
Düzenli depolama tesisi: Atıkların sistematik olarak yayılıp sıkıştırıldıktan sonra üzerlerinin günlük olarak örtüldüğü alanlardır. Bu alanların titizlikle seçilmiş ve hazırlanmış olması ve sızıntı sularının, yağış sularının ve çöp gazlarının kontrol altında tutulması gereklidir.
Yakma tesisi: Çöplerin özel bir şekilde projelendirilmiş fırınlarda yakıldığı tesislerdir. Yakma işleminde başlıca hedefler, çöpleri çevreye zarar vermeyecek şekilde kararlı (stabil) hale getirmek ve çöplerin hacmini azaltmak olarak sayılabilir.
Geri kazanım tesisi : Atığın bazı işlemlerden geçirilerek benzeri bir maddeye ya da yeni bir hammaddeye, ürüne ya da enerjiye dönüştürüldüğü tesislerdir. Örneğin, pet şişeden naylon iplik elde edilmesi, kağıdın tekrar kağıda dönüşümü, atıkların yakma tesislerinde yakıt olarak kullanılması ile enerji elde edilmesi vb.
Kompost tesisi: Çöplerin biyolojik olarak parçalanabilen %40-60'lık kısmının (fermente olabilen kısmı) stabil ürüne dönüştürüldüğü tesislerdir.
Kompost: Organik esaslı atıkların oksijenli ortamda ayrıştırılması suretiyle üretilen toprağın kalitesini iyileştirici maddeyi ifade eder.
Beraber yakma (Ko-insinerasyon) tesisi: Ana gayesi enerji üretimi veya ürün imal etmek olan, atıkları alternatif veya ek yakıt olarak kullanan her türlü tesisi ifade eder (Örneğin; çimento fabrikaları).
Çevre lisansı: Atıkların toplanması, geri kazanılması, geri dönüşümü ve bertaraf edilebilmesine ilişkin teknik yeterliliği içeren Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen belgedir.
Belediye atıkları: Yerleşim yerlerindeki meskenlerden, ticari işletmeler ve bürolar ile pazar yeri, hal, park, bahçe ve cadde/sokaklardan kaynaklanan atıklardır.
Çöp dökme sahası: Belediyenin kullanmakta olduğu çöplük, düzenli depolama sahası ve/veya topladığı çöpleri sürekli attığı alandır.
Pasa sahası: Maden ocaklarında dekapajı yapılan ve/veya maden üretimi esnasında maden değeri olmadığı için ara dekapaj olarak alınan her türlü taş toprak malzeme karışımının (pasa) maden sahası içinde depolandığı alandır.

Yukarı